পৰিচয়: এটা সংকটৰ পৰা আন এটা সংকটলৈ
মানুহ জীয়াই থাকে আশাৰ ওপৰত। কিন্তু যেতিয়া আশাবোৰেই একো একোটা দুঃস্বপ্নলৈ ৰূপান্তৰিত হয়, তেতিয়া মানুহৰ জীৱন কেনেকুৱা হ’ব পাৰে, তাৰ আটাইতকৈ কৰুণ উদাহৰণ হৈছে বৰ্তমানৰ আফগান শৰণাৰ্থীসকল। তাহানিতে নিজৰ দেশত চলা যুদ্ধ-বিগ্ৰহ, বোমা-বাৰুদ আৰু ধৰ্মীয় উগ্ৰপন্থাৰ পৰা নিজৰ আৰু সন্তানৰ জীৱনটো বচাবলৈ লাখ লাখ আফগান নাগৰিকে সীমান্ত পাৰ হৈ চুবুৰীয়া দেশ ইৰাণত আশ্ৰয় লৈছিল। আশা আছিল, তাতে দিনহাজিৰা কৰি হ’লেও দুবেলা দুসাজ শান্তিৰে খাব পাৰিব।
কিন্তু নিয়তিৰ কি পৰিহাস! আজি গোলকীয় ৰাজনীতি আৰু অৰ্থনৈতিক যুদ্ধৰ মেৰপাকত পৰি সেই আশ্ৰয়স্থলো তেওঁলোকৰ বাবে মৰুভূমিতকৈও শুষ্ক হৈ পৰিছে। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে হোৱা ক্ৰমাগত সামৰিক সংঘাত আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিষেধাজ্ঞাৰ বাবে ইৰাণৰ অৰ্থনীতি বৰ্তমান সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পৰিছে। মুদ্ৰাস্ফীতিয়ে আকাশ চুইছে, কাম-কাজ নোহোৱা হৈছে আৰু থলুৱা লোকসকলৰ মাজতেই হাহাকাৰ লাগিছে। এনে পৰিস্থিতিত তাত আশ্ৰয় লৈ থকা শৰণাৰ্থীসকলৰ অৱস্থা আটাইতকৈ শোচনীয় হৈ পৰিছে। তেওঁলোকৰ উপাৰ্জন পূৰ্বৰ তুলনাত প্ৰায় এক-তৃতীয়াংশ বা তিনি ভাগৰ এভাগতকৈও তললৈ নামি গৈছে।
শেহতীয়া এক সমীক্ষা অনুসৰি, ইৰাণৰ পৰা বৰ্তমান খালী হাতেৰে নিজ দেশলৈ ঘূৰি অহা আফগানসকলৰ মাত্ৰ শতকৰা ২৯ ভাগ লোকৰ হাততহে কিবা অলপ সঞ্চয় বাকী আছে। বাকী ৭১ শতাংশ লোক সম্পূৰ্ণ উদং হাতেৰে, এক অনিশ্চিত ভৱিষ্যত বুকুত বান্ধি ঘূৰি অবিবলগীয়া হৈছে। তেওঁলোকে এটা সংকটৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ গৈ এতিয়া তালিবানৰ অত্যন্ত কঠোৰ আৰু ৰক্ষণশীল শাসনৰ মাজলৈ পুনৰ সোমাই পৰিছে।
ইৰাণৰ অৰ্থনৈতিক পতন আৰু আফগানসকলৰ দুৰ্দশা
ইৰাণ আৰু আমেৰিকাৰ মাজৰ সংঘাত নতুন নহয়, কিন্তু শেহতীয়া বছৰবোৰত ইয়াৰ ভয়াৱহ প্ৰভাৱ ইৰাণৰ সাধাৰণ বজাৰখনত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। ইৰাণৰ জাতীয় মুদ্ৰাৰ মূল্য ইমানেই হ্ৰাস পাইছে যে দিনটো হাড়ভঙা পৰিশ্ৰম কৰাৰ পিছতো এজন শ্ৰমিকে পৰিয়ালটো পোহপাল দিব নোৱাৰা অৱস্থা হৈছে।
আফগান শৰণাৰ্থীসকল, যিসকলে ইৰাণত নিৰ্মাণ কাৰ্য, কৃষি বা সৰু-সূৰা কাৰখানাত শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰিছিল, তেওঁলোকৰ মজুৰি আটাইতকৈ বেছিকৈ কৰ্তন কৰা হৈছে। পূৰ্বে যি ধনেৰে তেওঁলোকে নিজৰ খৰচ চলাই আফগানিস্তানত থকা আত্মীয়লৈকো কিছু ধন পঠিয়াব পাৰিছিল, এতিয়া সেই ধনেৰে তেওঁলোকৰ নিজৰে দুবেলা দুসাজ ভাত নোযোৱা হৈছে। তীব্ৰ আৰ্থিক দৈন্য আৰু স্থানীয় প্ৰশাসনৰ ক্ৰমাগত হেঁচাৰ বাবে তেওঁলোকে বুজি উঠিছে যে ইৰাণত আৰু কোনো ভৱিষ্যত নাই। ভোকত মৰি যোৱাতকৈ নিজৰ গৃহভূমিলৈ ঘূৰি যোৱাটোৱেই তেওঁলোকে শেষ উপায় হিচাপে বাচি লৈছে। কিন্তু এই প্ৰত্যাৱৰ্তন কোনো স্বাভাৱিক বা আনন্দৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন নহয়, এয়া হৈছে নিৰুপায় অবস্থাৰ আন এক নাম।
তালিবান শাসনৰ কঠোৰ বাস্তৱ
যেতিয়া এইসকল লোক খালী হাতেৰে সীমান্ত পাৰ হৈ আফগানিস্তানত ভৰি দিয়ে, তেতিয়া তেওঁলোকক আদৰিবলৈ কোনো সুন্দৰ পৰিৱেশ অপেক্ষা কৰি নাথাকে। ২০২১ চনত বন্দুকৰ জোৰত ক্ষমতা দখল কৰা তালিবানে বৰ্তমান সমগ্ৰ দেশখনত এক অতি কঠোৰ আৰু ৰক্ষণশীল শাসন ব্যৱস্থা জাপি দিছে।
আটাইতকৈ ডাঙৰ আঘাত পৰিছে মহিলা আৰু শিশুসকলৰ ওপৰত। ইৰাণৰ তুলনামূলকভাৱে মুক্ত পৰিৱেশত ডাঙৰ-দীঘল হোৱা কনমানি ছোৱালীবোৰ বা কিছু পৰিমাণে শিক্ষা লাভ কৰা মহিলাসকলে যেতিয়া আফগানিস্তানত ভৰি দিয়ে, তেতিয়া তেওঁলোকৰ সকলো অধিকাৰ কাঢ়ি লোৱা হয়। মাধ্যমিক পৰ্যায়ৰ ওপৰৰ ছোৱালীৰ বাবে বিদ্যালয়ৰ দুৱাৰ বন্ধ। মহিলাসকলৰ বাবে চাকৰি কৰা বা অকলে ঘৰৰ বাহিৰলৈ ওলোৱাটো এক অপৰাধ সদৃশ। ইয়াৰ উপৰিও মুক্ত চিন্তা, সংবাদ মাধ্যমৰ স্বাধীনতা আৰু মানবাধিকাৰৰ দৰে শব্দবোৰ বৰ্তমান আফগানিস্তানত সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ। আদালতসমূহত এতিয়াও ৰাজহুৱাভাৱে চাবুকেৰে কোবোৱা বা মৃত্যুদণ্ডৰ দৰে পুৰণি নিয়মসমূহ কাৰ্যকৰী কৰা হৈছে। অৰ্থাৎ, অৰ্থনৈতিক সংকটৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ যোৱা মানুহখিনিয়ে এতিয়া মানসিক আৰু সামাজিক স্বাধীনতাৰ আন এক কাৰাগাৰত বন্দী হ’বলগীয়া হৈছে।
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিক্ৰিয়া আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ভূমিকা
এই অভূতপূৰ্ব মানৱীয় সংকটক চকুৰ আগত দেখি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাসমূহ আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘই একেবাৰে হাত সাৱটি বহি থকা নাই। বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা পাকিস্তান আৰু ইৰাণৰ সীমান্তৰে সোমাই অহা প্ৰায় ২৭ লাখ শৰণাৰ্থীৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰসংঘই ৫২৯ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰৰ এক বৃহৎ সাহায্য আঁচনি প্ৰস্তুত কৰিছে।
ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৰণাৰ্থী বিষয়ক উচ্চায়ুক্তৰ কাৰ্যালয় আৰু গোলকীয় প্ৰব্ৰজন সংস্থাই সীমান্তত সোমাই অহাৰ লগে লগে এই লোকসকলক প্ৰাথমিক চিকিৎসা, খাদ্য, খোৱাপানী আৰু নিজৰ জিলালৈ যাবৰ বাবে বিনামূলীয়া যাতায়াতৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছে। আনকি স্থায়ীভাৱে সংস্থাপিত কৰিবলৈ ৩৫ খন বিশেষ জিলা বাছনি কৰি তাত ঘৰ-দুৱাৰ নিৰ্মাণ আৰু খোৱাপানীৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।
কিন্তু এই বৃহৎ কাৰ্যসূচীৰ পথত আটাইতকৈ ডাঙৰ হেঙাৰ হৈ থিয় দিছে খোদ তালিবান চৰকাৰৰ নীতিসমূহ। তালিবানে আফগান মহিলাসকলক ৰাষ্ট্ৰসংঘ বা কোনো বেচৰকাৰী সংস্থাত কাম কৰাটো নিষিদ্ধ কৰিছে। যিহেতু ঘূৰি অহা শৰণাৰ্থীসকলৰ আধাতকৈও অধিক মহিলা আৰু শিশু, গতিকে মহিলা কৰ্মীৰ অভাৱত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সাহায্যকাৰীসকলে প্ৰতিগৰাকী ভুক্তভোগীৰ ওচৰলৈ যোৱাত তীব্ৰ বাধাৰ সন্মুখীন হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও গোলকীয় সমাজৰ পৰা প্ৰয়োজনীয় পুঁজিৰ মাত্ৰ এক তৃতীয়াংশহে বৰ্তমানলৈকে লাভ কৰা হৈছে, যাৰ বাবে এই সমগ্ৰ সাহায্য অভিযান অতি লেহেমীয়া হৈ পৰিছে।
চুবুৰীয়া বন্ধু হিচাপে ভাৰতৰ ভূমিকা
আফগানিস্তানৰ এই দুৰ্দিনৰ সময়ত ভাৰতে সদায় এক মৰ্যাদাপূৰ্ণ আৰু মানৱীয় ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। ৰাজনৈতিকভাৱে ভাৰতে তালিবান চৰকাৰক স্বীকৃতি দিয়া নাই, তথাপিও আফগানিস্তানৰ জনসাধাৰণক ভাৰতে কেতিয়াও অকলে এৰি দিয়া নাই। ভাৰতৰ নীতি সদায় স্পষ্ট—"আমাৰ বন্ধুত্ব আফগান চৰকাৰৰ সৈতে নহয়, আফগান ৰাইজৰ সৈতেহে।"
এই নীতিৰ আধাৰতে ভাৰতে শেহতীয়াকৈ সীমান্তত আশ্ৰয়হীন হৈ থকা হাজাৰ হাজাৰ শৰণাৰ্থী পৰিয়ালৰ বাবে বিপুল পৰিমাণৰ জৰুৰীকালীন তম্বু বা আশ্ৰয় সামগ্ৰী উপহাৰ দিছে। ইয়াৰ উপৰিও ভাৰতে এতিয়ালৈকে ৫০০ মেট্ৰিক টনতকৈও অধিক অত্যাৱশ্যকীয় জীৱনদায়ী ঔষধ, মাৰাত্মক ব্যাধিৰ দৰব আৰু শিশুৰ বাবে ভেকচিন পঠিয়াইছে। আফগানিস্তানৰ ভিতৰত সৃষ্টি হোৱা তীব্ৰ খাদ্য সংকট দূৰ কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বিশ্ব খাদ্য কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে ভাৰতে ৫০,০০০ মেট্ৰিক টন ঘেঁহু সাহায্য হিচাপে পঠিয়াইছে। যিহেতু পাকিস্তানে স্থলপথত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে, সেয়েহে ভাৰতে ইৰাণৰ এক বিশেষ বন্দৰ ব্যৱহাৰ কৰি সাগৰীয় পথেৰে এই খাদ্য সামগ্ৰীসমূহ সুৰক্ষিতভাৱে আফগানিস্তানলৈ পঠিয়াই আছে। শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো ভাৰতে প্ৰায় ৩,০০০ আফগান ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক নিজৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত পঢ়িবলৈ জলপানী প্ৰদান কৰিছে, য’ত প্ৰায় ১,০০০ গৰাকী ছাত্ৰীও অন্তৰ্ভুক্ত।
মোৰ ক্ষুদ্ৰ মগজুৰে ঢুকি পোৱা কিছু চিন্তা
এজন সাধাৰণ মৰ্যাদাপূৰ্ণ নাগৰিক আৰু এজন লেখক হিচাপে যেতিয়া মই এই সমগ্ৰ পৰিস্থিতিটোলৈ লক্ষ্য কৰোঁ, তেতিয়া মোৰ মনলৈ কিছুমান চিন্তা আৰু প্ৰশ্ন আহে। ৰাজনীতিবিদসকলৰ বাবে এইয়া হয়তো কেৱল এটা বাতৰি বা এটা পৰিসংখ্যা হ’ব পাৰে, কিন্তু মোৰ ক্ষুদ্ৰ মগজুৰে ইয়াৰ আঁৰত থকা মানুহবোৰৰ বেদনা তলত দিয়া ধৰণে অনুভৱ কৰো:
সাধাৰণ মানুহ সদায় বলিৰ পঠা: আমেৰিকা, ইৰাণ বা তালিবান—নেতৃত্বত কোন বহিছে বা কাৰ মাজত কি যুদ্ধ লাগিছে, তাৰ সৈতে এজন সাধাৰণ দিনহাজিৰা কৰা আফগান শ্ৰমিকৰ কি সম্পৰ্ক? কিন্তু ডাঙৰ ডাঙৰ দেশবোৰৰ অহংকাৰ আৰু স্বাৰ্থৰ বাবে সদায় সাধাৰণ দৰিদ্ৰ মানুহখিনিয়েই বলিৰ পঠা হ’বলগীয়া হয়।
ভৌগোলিক অভিশাপ: আফগানিস্তানৰ ভৌগোলিক অৱস্থান এনেকুৱা এটা ঠাইত, য’ত শান্তিয়ে কেতিয়াও স্থায়ী খোপনি পুতিব নোৱাৰিলে। চুবুৰীয়া দেশবোৰৰ নিজা সংকটে সদায় আফগানিস্তানক অধিক জুৰুলা কৰে।
পুঁজিৰ বৈষম্য: বিশ্বত যুদ্ধ কৰিবলৈ, মাৰাত্মক অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ কিনিবলৈ কোটি কোটি টকাৰ পুঁজিৰ কেতিয়াও অভাৱ নহয়। কিন্তু যেতিয়া লাখ লাখ ভোকাতুৰ শিশু আৰু গৃহহীন মানুহক জীয়াই ৰাখিবলৈ ৰাষ্ট্ৰসংঘই পুঁজি বিচাৰে, তেতিয়া বিশ্বৰ ধনী দেশসমূহৰ হাত কৃপণ হৈ পৰে। এয়া মানৱ সভ্যতাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ দুৰ্ভাগ্য।
মহিলাসকলৰ অন্ধকাৰ ভৱিষ্যত: আটাইতকৈ বেছি কষ্ট হয় সেই কণমানি ছোৱালীবোৰৰ কথা ভাবিলে, যিবোৰে হয়তো ইৰাণত স্কুললৈ গৈছিল, ডাঙৰ মানুহ হোৱাৰ সপোন দেখিছিল। কিন্তু আজি নিজৰ পিতৃ-মাতৃৰ হাতত ধৰি সীমান্ত পাৰ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকৰ সপোনবোৰ চিৰদিনৰ বাবে সমাধিস্থ কৰা হ’ল। এটা প্ৰজন্মক এনেদৰে শিক্ষাৰ পৰা বঞ্চিত কৰি অন্ধকাৰলৈ ঠেলি দিয়াটো সমগ্ৰ মানৱ জাতিৰ বাবে এক লজ্জাজনক কথা।
এই সংকটৰ পৰা পৰিত্ৰাণৰ উপায়
কোনো সমস্যাই স্থায়ী বা সমাধানহীন নহয়। যদি বিশ্ব সম্প্ৰদায় আৰু আঞ্চলিক শক্তিসমূহে আন্তৰিকতাৰে চেষ্টা কৰে, তেন্তে এই মানৱীয় ট্ৰেজেডীৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পোৱাটো সম্ভৱ। মোৰ দৃষ্টিৰে তলত উল্লেখ কৰা উপায়সমূহ অৱলম্বন কৰিব পাৰি:
১. মানৱীয় সাহায্যক ৰাজনীতিৰ উৰ্ধত ৰখা: বিভিন্ন দেশৰ মাজত থকা নিষেধাজ্ঞা বা ৰাজনৈতিক বিষয় এফালে আঁতৰাই থৈ কেৱল মানৱীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা সাহায্য অভিযান ক্ষিপ্ৰ কৰিব লাগিব। ৰাষ্ট্ৰসংঘক প্ৰয়োজনীয় পুঁজি বিশ্বৰ ধনী দেশসমূহে বিনাচৰ্তে প্ৰদান কৰিব লাগিব।
২. তালিবানৰ সৈতে চৰ্তসাপেক্ষ আলোচনা: বিশ্বৰ দেশসমূহে, বিশেষকৈ চুবুৰীয়া আৰু আঞ্চলিক শক্তিসমূহে তালিবানৰ সৈতে এনেদৰে আলোচনা কৰিব লাগে যাতে তেওঁলোকে দেশখনলৈ অহা সাহায্যৰ বিনিময়ত মহিলাৰ শিক্ষা আৰু স্বতন্ত্ৰতাৰ অধিকাৰসমূহ লাহে লাহে ঘূৰাই দিবলৈ বাধ্য হয়। একেবাৰে সম্পৰ্ক বিচ্ছিন্ন কৰি ৰাখিলে ক্ষতি কেৱল সাধাৰণ ৰাইজৰহে হ’ব।
৩. স্থানীয় পৰ্যায়ত জীৱিকাৰ সৃষ্টি: কেৱল কেইটামান আশ্ৰয় শিবিৰ বা কিছু খাদ্য সামগ্ৰী দি এটা জাতিক চিৰদিন জীয়াই ৰাখিব নোৱাৰি। ঘূৰি অহা শৰণাৰ্থীসকলৰ কাৰণে আফগানিস্তানৰ ভিতৰতে কৃষি, পশুপালন বা হস্তশিল্পৰ দৰে ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগৰ জৰিয়তে স্বাৱলম্বী কৰাৰ দীৰ্ঘম্যাদী আঁচনি ল’ব লাগিব।
৪. যাতায়াত আৰু ব্যৱসায়িক পথৰ সৰ্বোত্তম ব্যৱস্থা: আঞ্চলিক দেশসমূহে মিলি আফগানিস্তানলৈ যোৱা ব্যৱসায়িক আৰু সাহায্যৰ পথসমূহ অধিক সূচল কৰিব লাগে। ইয়াৰ ফলত আফগানিস্তানৰ বজাৰখন পুনৰ সজীৱ হৈ উঠিব আৰু সামগ্ৰীৰ মূল্য হ্ৰাস পাব, যাৰ পোনপটীয়া লাভ ঘূৰি অহা শৰণাৰ্থীসকলে পাব।
উপসংহাৰ
শৰণাৰ্থীসকল কোনো সংখ্যা বা পৰিসংখ্যা নহয়, তেওঁলোক আমাৰ দৰেই তেজ-মঙহৰ মানুহ। তেওঁলোকৰো এটা ঘৰ আছিল, সপোন আছিল আৰু আছিল এখন আপোন আকাশ। গোলকীয় ৰাজনীতিৰ পাশাখেলত আজি তেওঁলোক নিজৰ ভেটিৰ পৰা উচ্ছন্ন। আহক, আমি প্ৰাৰ্থনা কৰাৰ লগতে আমাৰ সাধ্যানুসৰি এই মানৱীয় সংকটৰ বিষয়ে সজাগতা সৃষ্টি কৰোঁ, যাতে বিশ্বৰ কোনো এটা শিশুৱেই কেৱল এখন পৰিচয় পত্ৰৰ বাবে শিক্ষা আৰু বাসস্থানৰ পৰা বঞ্চিত হ’বলগীয়া নহয়। মানৱতাৰ জয় হওক, ৰাজনীতি হাৰক।
তথ্যৰ উৎস:
*ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৰণাৰ্থী বিষয়ক উচ্চায়ুক্তৰ কাৰ্যালয় (UNHCR) - আফগান শৰণাৰ্থী প্ৰত্যাৱৰ্তন আৰু পুঁজি আৱণ্টন সম্পৰ্কীয় চৰকাৰী প্ৰতিবেদন।
*আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰব্ৰজন সংস্থা (IOM) - আফগানিস্তান সীমান্তৱৰ্তী জৰুৰীকালীন মানৱীয় সাহায্য আৰু পৰিসংখ্যা বিষয়ক সমীক্ষা।
No comments: