মাছৰুম খেতিৰে স্বাৱলম্বিতা: অসমৰ বাবে এক সম্ভাৱনাময় কৃষি উদ্যোগ

 

পৰিৱৰ্তনশীল সময়ৰ লগে লগে মানুহৰ খাদ্যাভ্যাস, জীৱনশৈলী আৰু চিন্তা-চৰ্চাতো বহু পৰিৱৰ্তন আহিছে। কেইবছৰমান আগলৈকে অসমৰ বহু গ্ৰামাঞ্চলত ‘কাঠফুলা’ বুলি ক’লে মানুহৰ মনত খাদ্যৰ কথা অহাৰ আগতে কোনটো খাব পাৰি আৰু কোনটো বিষাক্ত, সেই লৈ ভয় আৰু সন্দেহৰ সৃষ্টি হৈছিল।

এই ভয়ৰ কাৰণো নথকা নাছিল। বনৰ পৰা বা ঘৰৰ আশে-পাশে নিজে নিজে গজি উঠা অচিনাকি কাঠফুলা খোৱাৰ ফলত বিষক্ৰিয়াৰ ঘটনা বিভিন্ন সময়ত ঘটিছে। সেইবাবেই বনৰীয়া কাঠফুলা আৰু বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে উৎপাদন কৰা খাদ্যোপযোগী মাছৰুমক একে চকুৰে চোৱাটো ঠিক নহয়।

আজিৰ দিনত অৱশ্যে পৰিস্থিতি যথেষ্ট সলনি হৈছে। বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে নিৰ্দিষ্ট প্ৰজাতিৰ মাছৰুম উৎপাদন কৰা হয়। অসমৰ বহু ঠাইতো অয়ষ্টাৰ মাছৰুমৰ খেতি কৰা হৈছে আৰু কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ তথা কৃষি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে ইয়াৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু প্ৰযুক্তিগত সহায় আগবঢ়াই আহিছে।

অসম কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য অনুসৰি অয়ষ্টাৰ মাছৰুম অসমৰ পৰিৱেশৰ বাবে উপযোগী আৰু ধানখেৰ ইয়াৰ খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম।

সেইবাবেই মাছৰুমক কেৱল এবিধ খাদ্য হিচাপে নাচাই, কম ঠাইত আৰম্ভ কৰিব পৰা এটা ক্ষুদ্ৰ কৃষি উদ্যোগ হিচাপেও চাব পাৰি।

এই লেখাটোত আমি চাবলৈ চেষ্টা কৰিম—মাছৰুমৰ প্ৰতি মানুহৰ আগ্ৰহ কিয় বাঢ়িছে, কেনেকৈ অয়ষ্টাৰ মাছৰুমৰ খেতি আৰম্ভ কৰিব পাৰি, খেতিত কি কি সাৱধানতা লাগে, বজাৰ কেনেকৈ বিচাৰিব পাৰি আৰু আৰম্ভণিৰ খৰচ-আয়ৰ এটা বাস্তৱসন্মত ধাৰণা কেনেকৈ কৰিব পাৰি।

১. ভয়ৰ পৰা খাদ্যৰ টেবুললৈ

এসময়ত অসমৰ গাঁৱে-ভূঞে বৰষুণৰ পিছত জাবৰৰ দম, গছৰ গুৰি বা বাঁহৰ আশে-পাশে গজি উঠা কাঠফুলা দেখিলে বহুতে তাৰ ওচৰলৈও নাযাইছিল। কাৰণ সাধাৰণ মানুহৰ বাবে বিষাক্ত আৰু খাদ্যোপযোগী কাঠফুলাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য নিৰ্ণয় কৰাটো সহজ নাছিল।

কিন্তু খেতিৰ ক্ষেত্ৰত কথাটো বেলেগ। ইয়াত বনৰ পৰা অচিনাকি কাঠফুলা সংগ্ৰহ কৰা নহয়। নিৰ্দিষ্ট প্ৰজাতিৰ খাদ্যোপযোগী মাছৰুমৰ spawn সংগ্ৰহ কৰি নিয়ন্ত্ৰিত পৰিৱেশত খেতি কৰা হয়।

এইখিনিয়েই মূল পাৰ্থক্য।

অসমত অয়ষ্টাৰ মাছৰুম খেতিৰ ওপৰত বহুদিন ধৰি গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ চলি আহিছে। অসম কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্যত অয়ষ্টাৰ মাছৰুমক অসমৰ বাবে উপযোগী বুলি উল্লেখ কৰাৰ লগতে ধানখেৰক ইয়াৰ বাবে উপযুক্ত মাধ্যম হিচাপে দেখুওৱা হৈছে।

অৰ্থাৎ, আমাৰ ঘৰৰ ওচৰতে সহজে পোৱা এটা কৃষিজ অৱশিষ্ট—ধানখেৰ—এটা সৰু ব্যৱসায়ৰ কেঁচামাললৈ পৰিণত হ’ব পাৰে।

২. মাছৰুমৰ জনপ্ৰিয়তা কিয় বাঢ়িছে?

মাছৰুমৰ জনপ্ৰিয়তাৰ এটা কাৰণ ইয়াৰ সোৱাদ। আন এটা কাৰণ হ’ল ইয়াক বিভিন্ন ধৰণে ৰান্ধিব পৰা যায়। মাছ-মাংস নোখোৱা লোকেও নিজৰ খাদ্যাভ্যাস অনুসৰি মাছৰুমক তৰকাৰী, ভাজি, চুপ বা আন খাদ্যত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।

অৱশ্যে মাছৰুমক মাংসৰ সম্পূৰ্ণ বিকল্প বুলি কোৱাটো ঠিক নহ’ব। দুয়োবিধ খাদ্যৰ পুষ্টিগত গঠন একে নহয়। কিন্তু নিৰামিষভোজী লোকৰ খাদ্যত বৈচিত্ৰ্য আনিবলৈ মাছৰুমে নিশ্চয় এটা ভাল ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে।

আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা হৈছে—মাছৰুম এতিয়া কেৱল বিশেষ অনুষ্ঠানৰ খাদ্য হৈ থকা নাই। স্থানীয় বজাৰ, ৰেষ্টুৰেণ্ট আৰু ঘৰুৱা পাকঘৰতো ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে।

৩. পুষ্টিৰ কথাও মন কৰিবলগীয়া

মাছৰুমক লৈ আজিকালি স্বাস্থ্য সচেতন লোকৰ মাজতো যথেষ্ট আগ্ৰহ দেখা যায়। ইয়াত প্ৰটিন, ভিটামিন, খনিজ পদাৰ্থ আৰু বিভিন্ন জৈৱ সক্ৰিয় উপাদান থাকে।

কিন্তু মাছৰুমক লৈ কিছুমান অতিৰঞ্জিত স্বাস্থ্য-দাবীও সামাজিক মাধ্যমত দেখা যায়। যেনে—মাছৰুমে নিশ্চিতভাৱে কেন্সাৰ প্ৰতিৰোধ কৰে, ডায়েবেটিছ বা ইউৰিক এচিড নিয়ন্ত্ৰণ কৰে ইত্যাদি। এনে দাবীক চিকিৎসাগত সত্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰা উচিত নহয়।

মাছৰুম পুষ্টিকৰ খাদ্যৰ এটা অংশ হ’ব পাৰে, কিন্তু কোনো ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বিকল্প নহয়।

ভিটামিন D-ৰ ক্ষেত্ৰতো এটা কথা মনত ৰখা ভাল। সকলো মাছৰুমতে একে পৰিমাণৰ ভিটামিন D নাথাকে। কিছুমান মাছৰুমক অতিবেঙুনীয়া পোহৰৰ সংস্পৰ্শলৈ আনিলে ইয়াৰ ভিটামিন D₂ বৃদ্ধি পাব পাৰে।

সেয়ে ‘মাছৰুমত ভিটামিন D থাকে’ বুলি কোৱাটো ঠিক, কিন্তু ‘মাছৰুমেই ভিটামিন D-ৰ একমাত্ৰ প্ৰাকৃতিক উৎস’ বুলি কোৱাটো ভুল।

৪. মাছৰুম খেতিৰ এটা ডাঙৰ সুবিধা—কম ঠাই

মাছৰুম খেতিৰ প্ৰতি আগ্ৰহ জন্মাৰ এটা ডাঙৰ কাৰণ হ’ল—ইয়াৰ বাবে বৃহৎ কৃষিভূমিৰ প্ৰয়োজন নাই।

এটা উপযুক্ত কোঠা বা সৰু খেতিঘৰতো উৎপাদন আৰম্ভ কৰিব পাৰি। বাঁহ বা আন সামগ্ৰীৰে ৰেক সাজি মোনাবোৰ ওপৰলৈ-তললৈ ৰাখিব পাৰি। অৰ্থাৎ একে মাটিৰ ক্ষেত্ৰফলত উলম্বভাৱে ঠাই ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

এই কাৰণেই ক্ষুদ্ৰ কৃষক, ঘৰৰ মহিলাসকল, যুৱক-যুৱতী বা কৃষিৰ বাহিৰে আন কামৰ সন্ধান কৰা লোকৰ বাবেও মাছৰুম খেতি এটা বিবেচনাযোগ্য উদ্যোগ হ’ব পাৰে।

অসমতো ইয়াৰ বাস্তৱ উদাহৰণ আছে। তিনিচুকীয়াৰ কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ এটা mushroom village প্ৰকল্পত অয়ষ্টাৰ মাছৰুম উৎপাদনৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল। এনে প্ৰকল্পই দেখুৱাইছে যে অসমৰ পৰিৱেশতো সঠিক পদ্ধতি অনুসৰণ কৰি এই খেতি কৰা সম্ভৱ।

৫. কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?

অসমৰ বাবে অয়ষ্টাৰ মাছৰুম এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকল্প। ইয়াৰ খেতিৰ বাবে উপযুক্ত উষ্ণতা, আৰ্দ্ৰতা আৰু বায়ু চলাচলৰ প্ৰয়োজন হয়। অঞ্চল আৰু প্ৰজাতি অনুসৰি উপযুক্ত সময় কিছু পৰিমাণে সলনি হ’ব পাৰে।

সাধাৰণভাৱে প্ৰক্ৰিয়াটো এনেধৰণৰ—

প্ৰথমে ধানখেৰ প্ৰস্তুত কৰা হয়।

খেৰ পৰিষ্কাৰ কৰি পানীত তিয়াই উপযুক্তভাৱে শোধন কৰা হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হ’ল অনাকাংক্ষিত অণুজীৱ আৰু প্ৰতিযোগী ভেঁকুৰৰ পৰিমাণ কমোৱা।

তাৰ পিছত spawn মিহলোৱা হয়।

শোধন কৰা খেৰ উপযুক্ত পৰিমাণৰ spawn-ৰ সৈতে মিহলাই পলিথিনৰ মোনাত ভৰোৱা হয়।

তাৰ পিছত spawn run।

মোনাবোৰ উপযুক্ত উষ্ণতা, আৰ্দ্ৰতা আৰু পৰিষ্কাৰ পৰিৱেশত ৰখা হয়। কিছুদিনৰ পিছত মাছৰুমৰ mycelium-এ খেৰখিনি আৱৰি ধৰে।

তাৰ পিছত fruiting stage।

উপযুক্ত পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিলে মোনাৰ পৰা মাছৰুম ওলাবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই সময়ত আৰ্দ্ৰতা আৰু বায়ু চলাচলৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিব লাগে।

এই কামটো দেখাত সহজ যেন লাগিলেও প্ৰথমবাৰ কৰা লোকৰ বাবে প্ৰশিক্ষণ লোৱাটো যথেষ্ট উপকাৰী। কেৱল YouTube ভিডিঅ’ চাই বৃহৎ পৰিমাণত উৎপাদন আৰম্ভ কৰাতকৈ প্ৰথমে সৰু পৰিসৰত অভিজ্ঞতা লাভ কৰাই বুদ্ধিমানৰ কাম।

৬. পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাই সফলতাৰ আধা

মাছৰুম খেতিত আটাইতকৈ ডাঙৰ সমস্যাবোৰৰ এটা হ’ব পাৰে contamination। অৰ্থাৎ মাছৰুমৰ spawn-এ ভালদৰে বৃদ্ধি পোৱাৰ আগতেই আন ভেঁকুৰ বা অণুজীৱে substrate-টো দখল কৰি লোৱা।

সেয়ে কোঠা, সঁজুলি, পানী, হাত আৰু substrate—সকলো পৰিষ্কাৰ ৰখাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।

মোনাত অস্বাভাৱিক সেউজীয়া, ক’লা বা আন ৰঙৰ contamination দেখা দিলে সেই মোনাটো সুস্থ মোনাবোৰৰ পৰা পৃথক কৰি পেলোৱাটো উচিত। ৰোগাক্ৰান্ত মোনা ভাল মোনাৰ মাজত ৰাখিলে contamination বিয়পি যাব পাৰে।

মাছৰুম থকা কোঠাত কীটনাশক বা ভেঁকুৰনাশক নিজে আন্দাজত ব্যৱহাৰ কৰাটোও উচিত নহয়। খাদ্য উৎপাদনৰ সৈতে জড়িত হোৱাৰ বাবে যিকোনো chemical treatment-ৰ ক্ষেত্ৰত অনুমোদিত পদ্ধতি আৰু বিশেষজ্ঞৰ পৰামৰ্শ অনুসৰণ কৰাটো অধিক নিৰাপদ।

৭. মাখি-পোক আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমস্যা

মাছৰুমৰ খেতিত মাখি, mites আৰু আন পোক-পতংগেও সমস্যা কৰিব পাৰে। সেয়ে কোঠাৰ দুৱাৰ-খিৰিকীত উপযুক্ত জালি ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি আৰু yellow sticky trap ব্যৱহাৰ কৰিও monitoring কৰিব পাৰি।

আনহাতে আৰ্দ্ৰতা অতি কম হ’লেও সমস্যা, অতি বেছি পানী দিলেও সমস্যা। পানী দিয়াৰ সময়তো সাৱধানতা লাগে।

সেয়ে অভিজ্ঞতাৰ অবিহনে অনুমানত পানী দি থকাৰ পৰিৱৰ্তে প্ৰশিক্ষণত শিকা পদ্ধতি অনুসৰণ কৰাই ভাল।

৮. কিমান টকাৰে আৰম্ভ কৰিব পাৰি?

এই প্ৰশ্নটোৰ এটা নিৰ্দিষ্ট উত্তৰ দিয়া কঠিন।

কাৰণ খেতিৰ কোঠা আগৰে পৰা আছে নে নাই, বাঁহৰ ৰেক নিজে বনাব নে কিনিব, spawn ক’ৰ পৰা ল’ব, খেৰ কিমান দামত পাব, শ্ৰম নিজে কৰিব নে মানুহ ৰাখিব—এই সকলোবোৰ কথাই খৰচ সলনি কৰে।

সেয়ে ‘মাত্ৰ ৫,০০০ টকা বিনিয়োগ কৰি ২২,০০০ টকা লাভ’ বুলি এটা নিশ্চিত হিচাপ দিয়াটো ঠিক নহয়।

এটা সৰু unit আৰম্ভ কৰোঁতে সাধাৰণতে তলৰ খৰচবোৰ বিবেচনা কৰিব লাগে—

• ধানখেৰ
• ভাল মানৰ spawn
• পলিথিনৰ মোনা
• পানী আৰু spray-ৰ ব্যৱস্থা
• বাঁহৰ ৰেক বা তাক
• শোধনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী
• বিদ্যুৎ বা জ্বালানি
• পৰিবহণ
• পেকেজিং
• শ্ৰম
• contamination বা নষ্ট হোৱা উৎপাদনৰ সম্ভাৱ্য লোকচান

অৰ্থাৎ, ঘৰত কোঠা আৰু ৰেক ইতিমধ্যে থাকিলে খৰচ কম হ’ব পাৰে। নতুনকৈ সকলো ব্যৱস্থা কৰিবলগীয়া হ’লে খৰচ স্বাভাৱিকভাৱেই বৃদ্ধি পাব।

উৎপাদন আৰু লাভৰ ক্ষেত্ৰতো একে কথা। বজাৰদৰ, উৎপাদনৰ পৰিমাণ আৰু গুণগত মান অনুসৰি আয়ৰ যথেষ্ট পাৰ্থক্য হ’ব পাৰে।

সেয়ে নিজৰ এলেকাৰ বজাৰদৰ আৰু নিজৰ উৎপাদনক্ষমতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি হিচাপ কৰাটোহে বুদ্ধিমানৰ কাম।

৯. বজাৰ নাথাকিলে উৎপাদন কৰিলেই লাভ নহয়

মাছৰুম খেতিৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাবোৰৰ এটা হ’ল—আগতে বজাৰ, তাৰ পিছত উৎপাদন।

ধৰি লওক আপুনি ১০০টা মোনা প্ৰস্তুত কৰিলে। কিন্তু উৎপাদন ওলোৱাৰ সময়ত যদি ক্ৰেতা বিচাৰি নাপায়, তেন্তে উৎপাদন ভাল হ’লেও লাভৰ পৰিৱৰ্তে লোকচান হ’ব পাৰে।

সেয়ে আৰম্ভণিতে ওচৰৰ বজাৰখনৰ বিষয়ে খবৰ লোৱা উচিত।

স্থানীয়—

• শাক-পাচলিৰ দোকান
• হোটেল আৰু ৰেষ্টুৰেণ্ট
• কেটাৰাৰ
• স্থানীয় গ্ৰাহক
• WhatsApp বা Facebook-ৰ স্থানীয় গ্ৰুপ

আদি মাধ্যমৰ জৰিয়তে ক্ৰেতা বিচাৰিব পাৰি।

প্ৰথমতে ৫০ বা ১০০টা মোনাৰে পৰীক্ষামূলকভাৱে আৰম্ভ কৰি বজাৰটো বুজি লোৱাৰ পিছত উৎপাদন বৃদ্ধি কৰাটো অধিক বাস্তৱসন্মত পদ্ধতি।

১০. কেঁচা মাছৰুমৰ লগতে মূল্য সংযোজন

মাছৰুমৰ এটা অসুবিধা হ’ল—সতেজ মাছৰুম বহুদিন ৰাখিব নোৱাৰি। সেয়ে বিক্ৰী নোহোৱা উৎপাদন নষ্ট হ’বলৈ নিদিয়াটো ব্যৱসায়ৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ।

ইয়াৰ এটা উপায় হ’ল মূল্য সংযোজন।

মাছৰুম শুকুৱাই সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি। ইয়াৰ পৰা mushroom powder, pickle আদি সামগ্ৰীও তৈয়াৰ কৰিব পাৰি।

অৱশ্যে খাদ্য প্ৰস্তুত কৰি বিক্ৰী কৰিবলৈ হ’লে পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, পেকেজিং, সংৰক্ষণৰ সময় আৰু প্ৰযোজ্য খাদ্য-নিৰাপত্তাৰ নিয়ম মানিব লাগিব।

১১. প্ৰশিক্ষণ লোৱাটো কিয় জৰুৰী?

মাছৰুম খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগতে প্ৰশিক্ষণ লোৱা কথাটো মই বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিম।

অসম কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ প্ৰতিষ্ঠানসমূহে অয়ষ্টাৰ মাছৰুমৰ বৈজ্ঞানিক খেতিৰ বিষয়ে কাম কৰি আহিছে। কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰসমূহেও সময় সময়ে কৃষক আৰু নতুন উদ্যমীসকলৰ বাবে প্ৰশিক্ষণ আৰু প্ৰদৰ্শনীমূলক কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰে।

গতিকে কোনোবাই এই ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰিব বিচাৰিলে নিজৰ জিলাৰ কৃষি বিভাগ, কৃষি বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ বা অসম কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সংশ্লিষ্ট কেন্দ্ৰৰ সৈতে যোগাযোগ কৰি প্ৰশিক্ষণ আৰু স্থানীয় পৰামৰ্শ লোৱাটো ভাল।

১২. মাছৰুম খেতি সঁচাকৈয়ে স্বাৱলম্বিতাৰ পথ হ’ব পাৰেনে?

মোৰ মতে, হ’ব পাৰে—কিন্তু ইয়াক সহজে ধন ঘটাৰ নিশ্চিত উপায় বুলি চোৱা উচিত নহয়।

এই ব্যৱসায়ত সুবিধা আছে। কম ঠাইত আৰম্ভ কৰিব পাৰি, ধানখেৰ দৰে কৃষিজ অৱশিষ্ট ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, মহিলাই ঘৰৰ পৰাও কামটো কৰিব পাৰে আৰু বজাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰিলে অতিৰিক্ত আয়ৰ পথ মুকলি হ’ব পাৰে।

কিন্তু সমস্যাও আছে। ভাল মানৰ spawn পোৱা, contamination নিয়ন্ত্ৰণ কৰা, উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতা বজাই ৰখা, সতেজ উৎপাদন সোনকালে বিক্ৰী কৰা—এই সকলোবোৰৰ বাবে অভিজ্ঞতা লাগে।

সেয়ে প্ৰথম দিনাই ডাঙৰ unit স্থাপন কৰাৰ পৰিৱৰ্তে সৰু পৰিসৰত আৰম্ভ কৰাই ভাল।

এজন নতুন খেতিয়কে যদি ৫০–১০০টা মোনাৰে আৰম্ভ কৰে, প্ৰথম cycle-ত লাভৰ লগতে অভিজ্ঞতাও লাভ কৰিব। তাৰ পিছত কোনটো প্ৰজাতি তেওঁৰ এলেকাত ভাল হয়, কোন সময়ত উৎপাদন বেছি হয়, কিমান দামত বিক্ৰী কৰিব পাৰে আৰু কিমান খৰচ হয়—এইবোৰ নিজে বুজি লৈ পৰৱৰ্তী cycle-ৰ আকাৰ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।

সামৰণি

এসময়ত ভয় আৰু সন্দেহৰ সৈতে চোৱা ‘কাঠফুলা’ আজি অসমৰ বহু লোকৰ খাদ্যৰ অংশ হৈছে। তাৰ লগতে ই ক্ষুদ্ৰ কৃষি উদ্যোগৰ এটা সম্ভাৱনাময় ক্ষেত্ৰ হিচাপেও পৰিচিত হৈ উঠিছে।

মাছৰুম খেতিৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় কথাটো হয়তো এইটোৱেই—ইয়াৰ বাবে বৃহৎ কৃষিভূমিৰ প্ৰয়োজন নাই। ঘৰৰ এটা উপযুক্ত কোঠা, ধানখেৰ, ভাল spawn, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু অলপ প্ৰশিক্ষণৰ জৰিয়তে সৰু পৰিসৰত কামটো আৰম্ভ কৰিব পাৰি।

কিন্তু ‘কম টকা লগাই নিশ্চিতভাৱে বেছি লাভ’—এই ধাৰণাৰে এই কামত নামি পৰাটো উচিত নহয়। কৃষিৰ আন সকলো কামৰ দৰেই ইয়াতো পৰিশ্ৰম, জ্ঞান, বজাৰ আৰু সময়ৰ প্ৰয়োজন আছে।

মোৰ দৃষ্টিত মাছৰুম খেতিৰ আচল সম্ভাৱনাটো কেৱল মাছৰুম বিক্ৰী কৰাত নাই। ধানখেৰ দৰে পেলনীয়া কৃষিজ সামগ্ৰীক সম্পদলৈ পৰিণত কৰা, ঘৰৰ ভিতৰতে অতিৰিক্ত আয়ৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰা আৰু উৎপাদনৰ লগতে শুকান মাছৰুম, পাউডাৰ বা আচাৰৰ দৰে মূল্য সংযোজিত সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা—এই সকলোবোৰ একেলগে কৰিলে ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগটোৱে এটা পৰিয়ালৰ আয়ত অৰ্থপূৰ্ণ ভূমিকা ল’ব পাৰে।

সেয়ে মাছৰুম খেতিক মই ‘সোণৰ খনি’ বুলি ক’ব নোখোজোঁ। কিন্তু সঠিক জ্ঞান, সৰু পৰিসৰৰ আৰম্ভণি, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু নিশ্চিত বজাৰৰ সৈতে ই অসমৰ গ্ৰাম্য পৰিয়ালৰ বাবে অতিৰিক্ত আয় আৰু স্বাৱলম্বিতাৰ এটা বাস্তৱ সম্ভাৱনা হ’ব পাৰে।

তথ্যৰ উৎস

১। অসম কৃষি বিশ্ববিদ্যালয় (Assam Agricultural University) — অয়ষ্টাৰ মাছৰুম খেতিৰ প্ৰযুক্তি আৰু বৈজ্ঞানিক উৎপাদন পদ্ধতি।

২। ICAR–Directorate of Mushroom Research, Solan — মাছৰুম খেতি, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ সম্পৰ্কীয় তথ্য।