প্ৰলয়ংকৰী জল-তাণ্ডৱ: নেপাল-তিব্বত সীমান্তত গ্লেচিয়াৰ খহি মহা-বিপৰ্যয়, ১৬০ৰো অধিক মৃত্যু, হাজাৰৰো অধিক সন্ধানহীন!

 

প্ৰকৃতিৰ ৰুদ্ৰৰূপৰ আগত মানুহ যে কিমান অসহায়, তাৰ এক ভয়ংকৰ প্ৰমাণ পুনৰ এবাৰ পালে বিশ্ববাসীয়ে। ২০6২৬ চনৰ ২৬ আগষ্ট, বুধবাৰৰ দিনটো হিমালয়ৰ কোলাত অৱস্থিত নেপাল আৰু তিব্বত সীমান্তৰ ইতিহাসত এক ক’লা দিন হিচাপে লিপিৱদ্ধ হৈ ৰ’ল। ৰাতিপুৱাৰ ভাগত যেতিয়া দুয়োখন দেশৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলৰ সাধাৰণ ৰাইজ আৰু পৰ্যটকসকলে এক স্বাভাৱিক দিনৰ আৰম্ভণি কৰিছিল, ঠিক তেতিয়াই এক অপ্ৰত্যাশিত আৰু অভূতপূৰ্ব প্ৰকৃতিৰ তাণ্ডৱে চকুৰ পলকতে সকলো শেষ কৰি পেলালে। 

নেপাল-তিব্বত সীমান্তৰ ঐতিহাসিক আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্য পথত সংঘটিত হোৱা এক বিশাল গ্লেচিয়াৰ (বৰফৰ পাহাৰ) খহি পৰাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা আকস্মিক বানপানী (Flash Flood) আৰু ভূমিস্খলনে সমগ্ৰ অঞ্চলটোত এক মহাশ্মশানৰ সৃষ্টি কৰিছে। বৰ্তমানলৈকে পোৱা চৰকাৰী তথ্য অনুসৰি ১৬০ জনতকৈও অধিক লোকৰ কৰুণ মৃত্যু ঘটিছে আৰু হাজাৰৰো অধিক লোক সন্ধানহীন হৈ আছে। সন্ধানহীনসকলৰ ভিতৰত এশৰো অধিক ভাৰতীয় তীৰ্থযাত্ৰী আৰু অলেখ বিদেশী পৰ্যটক থকাৰ আশংকাই পৰিস্থিতি অধিক উদ্বেগজনক কৰি তুলিছে। 

কেনেকৈ হ’ল এই মহা প্ৰলয়? (The Cause)

ভূ-বিজ্ঞানী আৰু উপগ্ৰহৰ জৰিয়তে প্ৰাপ্ত তথ্য (Satellite Images) বিশ্লেষণ কৰি বিজ্ঞানীসকলে জানিবলৈ দিছে যে এই দুৰ্যোগ কোনো সাধাৰণ অতিবৃষ্টিৰ ফলত হোৱা নাই। নেপাল-তিব্বত সীমান্তৰ প্ৰায় ১৭,০০০ ফুট উচ্চতাত থকা লেংটাং লিৰুং (Langtang Lirung) পৰ্বতমালাৰ এক বিশাল গ্লেচিয়াৰ হঠাৎ খহি পৰে। 

প্ৰায় আধা কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু বহল এই বিশাল বৰফৰ পাহাৰটোৱে পাহাৰৰ ঢালেৰে প্ৰায় ৪,০০০ ফুট তলৰ উপত্যকাত থকা ভোটাকোশী (Bhote Koshi) আৰু ত্ৰিশূলী নদীৰ উৎসস্থলত প্ৰচণ্ড জোকাৰণিৰে খুন্দা মাৰে। বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, এই বৰফৰ খণ্ডটো ইমান বিশাল আছিল যে ইয়াৰ পতনৰ ফলত হোৱা জোকাৰণি ৰিখটাৰ স্কেলত ৫.২ প্ৰাৱল্যৰ এটা ভূমিকম্পৰ সমান আছিল। 

এই প্ৰচণ্ড খুন্দাৰ ফলত নদীৰ বুকুত থকা পানী, কদৰ্য বোকা আৰু ডাঙৰ ডাঙৰ পাহাৰীয়া শিল একত্ৰিত হৈ এক চুনামী সদৃশ ঢলৰ সৃষ্টি কৰে। বৰফ গলিবলৈ সময় পোৱাৰ আগেই পানী আৰু বোকাৰ এই অভূতপূৰ্ব মিশ্ৰণে নদীৰ স্বাভাৱিক গভীৰতাক অতিক্ৰম কৰি ক্ষিপ্ৰতাৰে তলৰ জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চললৈ ঢাপলি মেলে। 

সেই ক’লা ৰাতিপুৱাৰ চাক্ষুস বৰ্ণনা (The Visual Account)

২৬ আগষ্টৰ ৰাতিপুৱা ঠিক ৮:৪০ বজাত (নেপালৰ স্থানীয় সময়) এই ঘটনা সংঘটিত হয়। তিব্বতৰ সীমান্ত চকীত কৰ্তব্যৰত নিৰাপত্তাৰক্ষী আৰু সীমান্তৱৰ্তী গাঁৱৰ লোকসকলে জনোৱা মতে, ঘটনাৰ ঠিক ৩ মিনিট পূৰ্বে, অৰ্থাৎ ৮:৩৭ বজাত মাটিত এক মৃদু জোকাৰণি অনুভৱ হৈছিল। মানুহে কিবা বুজি উঠাৰ আগেই পাহাৰৰ টিঙৰ পৰা এক ভয়ংকৰ কঁপনি আৰু মেঘগৰ্জনৰ দৰে শব্দ ভাঁহি আহে। 

তাৰ পাছৰ দৃশ্য আছিল অত্যন্ত বিভীষিকাময়। কেইবা মহলা অট্টালিকাৰ দৰে ওখ কলা-মুগা বৰণৰ পানী আৰু বোকাৰ এক বিশাল দেৱাল (Wall of Water and Mud) হাবি-বন, পাহাৰ-শিল এফালৰ পৰা মোহাৰি তললৈ নামি আহে। চীন আৰু নেপালক সংযোগ কৰা ‘গিৰোং’ (Gyirong) সীমান্ত চকীৰ চিচিটিভি ফুটেজত ধৰা পৰা মতে, পানীৰ দেৱালখন দেখাৰ লগে লগে মানুহে প্ৰাণভয়ে দৌৰা-দৌৰি কৰিছিল, কিন্তু পানীৰ গতি ইমান তীব্ৰ আছিল যে মাত্ৰ ৩০ চেকেণ্ডৰ ভিতৰতে সীমান্ত চকীৰ পকী অট্টালিকা, বাহন আৰু তাত থকা লোকসকলক বোকাপানীৰ সোঁতে সম্পূৰ্ণৰূপে বুৰাই পেলায়। 

নদীৰ পাৰত থকা নেপালৰ টিমূৰে (Timure) আৰু চ্যাফ্ৰুবেচি (Syabrubesi) গাঁৱৰ দৃশ্য আছিল তাতকৈও কৰুণ। মানুহে নিজৰ চকুৰ সমুখতে ঘৰ-দুৱাৰ পানীৰ সোঁতত উটি যোৱা প্ৰত্যক্ষ কৰে। বহু লোকে ঘৰৰ চালৰ ওপৰত উঠি চিঞৰি চিঞৰি সহায় বিচাৰিছিল যদিও মিনিটৰ ভিতৰতে নদীৰ প্ৰচণ্ড খুন্দাত গোটেই ঘৰটোৱেই নদীৰ বুকুত জাহ যায়। পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ ডাঙৰ ডাঙৰ লোৰ দলংসমূহ পানীৰ সোঁতে কাগজৰ নাও উটুৱাই নিয়াৰ দৰে লৈ যায়। 

ভয়ংকৰ ক্ষয়-ক্ষতিৰ খতিয়ান (Loss and Damages)

এই প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগে দুয়োখন দেশৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলৰ আন্তঃগাঁথনি সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস কৰি পেলাইছে। বৰ্তমানলৈ লাভ কৰা ক্ষয়-ক্ষতিৰ মূল দিশসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল: 

মানৱীয় ক্ষতি: বৰ্তমানলৈকে ১৬০ টা মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। ইয়াৰে ভিতৰত নেপাল অংশৰ পৰা ১৫৭ টা আৰু তিব্বত অংশৰ পৰা ৩ টা মৃতদেহ পোৱা গৈছে। চৰকাৰী সূত্ৰই প্ৰকাশ কৰা মতে, মৃতকৰ সংখ্যা আৰু বৃদ্ধি পোৱাৰ পূৰ্ণ সম্ভাৱনা আছে কাৰণ প্ৰায় ৭৫০ ৰ পৰা ১,০০০ জন লোক এতিয়াও বোকাপানীৰ তলত আবদ্ধ হৈ আছে। 

ভাৰতীয় নাগৰিকৰ নিৰুদ্দেশ: 

এই দুৰ্যোগৰ আটাইতকৈ চিন্তাজনক বিষয়টো হ’ল যে সন্ধানহীন লোকসকলৰ ভিতৰত প্ৰায় ১৩৩ জন ভাৰতীয় নাগৰিক আছে। ইয়াৰে সৰহ সংখ্যকেই পবিত্ৰ কৈলাশ মানসৰোবৰ যাত্ৰাৰ পৰা উভতি অহা বা যাত্ৰাৰ প্ৰস্তুতি চলাই থকা তীৰ্থযাত্ৰী আছিল। ইয়াৰ উপৰি প্ৰায় ৩৪১ জন বিদেশী পৰ্যটক তীৰ্থযাত্ৰা আৰু ট্ৰেকিঙৰ বাবে এই অঞ্চলত আৱদ্ধ হৈ পৰিছে। 

যাতায়াত আৰু বাণিজ্য স্তব্ধ: 

নেপাল আৰু চীনক সংযোগ কৰা ঐতিহাসিক ‘ফ্ৰেণ্ডশ্বিপ ব্ৰীজ’ (Friendship Bridge) আৰু ‘পাছাং লামু ঘাইপথ’ সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস হৈছে। বানৰ কোবত ১৯ টা ডাঙৰ যান-বাহন চলাচল কৰা দলং উটি গৈছে, যাৰ ফলত উদ্ধাৰকাৰী দলৰ বাবে স্থলপথেৰে ঘটনাস্থলীত প্ৰৱেশ কৰা অসম্ভৱ হৈ পৰিছে। 

অৰ্থনৈতিক আৰু শক্তি খণ্ডত প্ৰভাৱ: 

অঞ্চলটোত থকা ১৩ টাকৈ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্প (Hydropower Projects) পানী আৰু শিলৰ খুন্দাত গুৰুতৰভাৱে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে, যাৰ ফলত সমগ্ৰ নেপালত তীব্ৰ বিদ্যুৎ সংকটে দেখা দিছে। 

যুদ্ধকালীন তৎপৰতাৰে উদ্ধাৰ অভিযান (Rescue Operations)

দুৰ্যোগৰ ভয়াৱহতা প্ৰত্যক্ষ কৰি নেপাল আৰু চীন চৰকাৰে সীমান্তত যুদ্ধকালীন তৎপৰতাৰে উদ্ধাৰ অভিযান আৰম্ভ কৰিছে। নেপালী সেনা, সশস্ত্ৰ আৰক্ষী বাহিনী আৰু চীনৰ বিশেষজ্ঞ উদ্ধাৰকাৰী দলে আধুনিক প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি অভিযান চলাইছে। যিহেতু স্থলপথ সম্পূৰ্ণ বিচ্ছিন্ন হৈ পৰিছে, সেয়েহে কেৱল সামৰিক হেলিকপ্টাৰ আৰু ড্ৰোনৰ সহায়ত আবদ্ধ হৈ থকা লোকসকলক আকাশমাৰ্গৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে আৰু খাদ্য সামগ্ৰী যোগান ধৰা হৈছে। ঠায়ে ঠায়ে ২০-৩০ ফুট ওখ গধুৰ বোকাৰ স্তৰ জমা হৈ থকাৰ বাবে জীৱিত লোকক বিচাৰি উলিওৱাটো এক ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান হৈ পৰিছে। 

ভাৰতৰ জৰুৰীকালীন সহায় আৰু হাই এলাৰ্ট (India's Response)

প্ৰতিৱেশী ধৰ্ম পালন কৰি ভাৰত চৰকাৰে এই সংকটৰ সময়ত নেপাললৈ জৰুৰীকালীন সহায়ৰ হাত আগবঢ়াইছে। ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ এক বিশেষ C-130J বিমানৰ জৰিয়তে ১০ টন চিকিৎসা সামগ্ৰী, ৰেচিন, তেন্ত, কম্বল আৰু পানী বিশুদ্ধকৰণ কিট কাঠমাণ্ডুলৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছে। 

আনহাতে, নেপালৰ এই বানপানী ত্ৰিশূলী নদীৰ জৰিয়তে নামনি অংশত থকা ভাৰতৰ বিহাৰ আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ নদীসমূহলৈ বৈ অহাৰ পূৰ্ণ সম্ভাৱনা আছে। ভূ-বিজ্ঞানীসকলৰ মতে, বিহাৰৰ গণ্ডক নদীত পানীৰ স্তৰ ৩ মিটাৰ পৰ্যন্ত বৃদ্ধি পাব পাৰে। এই ভয়াৱহ পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ভাৰত চৰকাৰে বিহাৰ আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ সীমান্তৱৰ্তী জিলাসমূহত 'হাই এলাৰ্ট' (High Alert) জাৰি কৰিছে আৰু নদীৰ পাৰৰ লোকসকলক সুৰক্ষিত স্থানলৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ নিৰ্দেশ দিছে। 

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিক্ৰিয়া আৰু সাহায্য

এই মানৱীয় সংকটৰ সময়ত বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশ আৰু সংস্থাই নেপাললৈ সহায়ৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছে। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰই ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকসকলৰ তাৎক্ষণিক সাহায্যৰ বাবে ৫ লাখ আমেৰিকান ডলাৰৰ আৰ্থিক অনুদান ঘোষণা কৰিছে। ইফালে, বিশ্ব বেংকে (World Bank) নেপালৰ আন্তঃগাঁথনি পুনৰ নিৰ্মাণ আৰু জৰুৰীকালীন চিকিৎসাৰ বাবে ২৫ আৰব নেপালী টকাৰ এক বিশেষ বিত্তীয় সাহায্যৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে। 

উপসংহাৰ

নেপাল-তিব্বত সীমান্তৰ এই কৰুণ ঘটনাই পুনৰ এবাৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি (Global Warming) আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ (Climate Change) ফলত হিমালয় অঞ্চল কিদৰে ক্ৰমান্বয়ে বিপজ্জনক হৈ পৰিছে। গ্লেচিয়াৰসমূহ হ্ৰাস পোৱা বা খহি পৰা এই ঘটনা ভৱিষ্যতৰ বাবে এক ডাঙৰ সতৰ্কবাণী। বৰ্তমানৰ প্ৰথম প্ৰাধান্য হৈছে সন্ধানহীন লোকসকলক অতি সোনকালে বিচাৰি উলিওৱা আৰু আৱদ্ধ হৈ থকা হাজাৰ হাজাৰ পৰ্যটকক সুৰক্ষিতভাৱে নিজ গৃহলৈ ঘূৰাই অনা। এই কঠিন সময়ত বিশ্ববাসীয়ে নেপাল আৰু তিব্বতৰ দুৰ্ভগীয়া জনসাধাৰণৰ কাষত থিয় দিয়াটো অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়। 

✍️ ৰাতুল দাস শৰণীয়া